Zorg voor de schepping

Nu we vanmorgen uit het evangelie horen over de verzoeking in de woestijn in een dienst met als thema ‘Zorg voor de schepping’ lichten een paar dingen extra op. Veertig dagen in de woestijn. Zonder spullen. Zonder afleiding. Zonder verstrooiing. Zonder vermaak. Zonder eten ook. In de woestijn word je als mens op jezelf teruggeworpen. In de woestijn ontdek je wat er van je overblijft als je al het andere loslaat. Dan kom je erachter wie je bent zonder al die dingen die normaal gesproken jou maken tot wie je bent.

40 dagen geen smartphone. 40 dagen geen Netflix. 40 dagen nog geen TikTok, Insta of YouTube. 40 dagen geen X. 40 dagen niets kopen. 40 dagen geen pakketjes laten bezorgen. 40 dagen geen email. 40 dagen alleen met jezelf. 

En het ergste moet nog komen. Na die 40 dagen komt de duivel. Dan komt de twijfel. Die geniepige stem. Die angstige gedachte. Die manipulatieve vraag. ‘Als U de zoon van God bent…’ Nota bene terwijl Jezus kort hiervoor bij zijn doop in de Jordaan die stem uit de hemel hoorde, die zei: ‘Jij bent mijn geliefde Zoon, in Jou vind Ik vreugde.’

Wat een verleiding om dan een steen in brood te veranderen! Niet alleen om je honger te stillen, maar ook om die stem het zwijgen op te leggen, om eens en voor altijd te laten zien dat jij dat wel bent. Hoe lekker zou dat niet gevoeld hebben, je hand uit te strekken naar die steen, zeggen dat hij brood moet worden, en hem dan in triomf voor het gezicht die boosaardige verleider te houden en te zeggen: ‘Hoezo niet de Zoon van God?’ Wat een verleiding! Wat een kans om je gram te halen, wat een kans om jezelf te bewijzen, wat een kans om eens en voor altijd af te rekenen met die geniepige ondermijnende stem. 

Maar Jezus doet het niet. Zoals Hij zich al 40 dagen zich eten ontzegt, zo weerhoudt Hij hier zichzelf in te gaan op die even gemene als verleidelijke stem. Het was zo makkelijk geweest, het had zo voor de hand gelegen, we hadden het allemaal kunnen begrijpen. En wat zou er eigenlijk mis zijn gegaan als Jezus die steen wel in brood veranderd had? Net zo goed als dat je je af kunt vragen wat er mis zou zijn gegaan als Jezus alle macht had gekregen? En die engelen zouden er ook niet om gegeven hebben om Hem op te vangen. 

Ik bedoel maar, Hij had het zo kunnen doen. En toch doet Hij het niet. Hij staat het zichzelf niet toe. Hij beperkt zichzelf. Hij begrenst zichzelf. En dan niet één, maar drie keer. 

En het is die begrenzing, die beperking, die terughoudendheid die oplicht nu wij het vanmorgen willen hebben over zorg voor de schepping. Willen wij zorgen voor de schepping dan komt het ook voor ons aan op beperking en begrenzing. Je kunt van alles kopen, je kunt reizen, je kunt een mooie nieuwe auto rijden, je kunt je garderobe regelmatig vernieuwen, het kan allemaal, maar je doet het niet. Je doet het niet.

Dat soort keuzes staan haaks op hoe wij in onze tijd denken. Niet omdat het moet, maar omdat het kan. Omdat het kan. En wat kan er veel! Wat kun je veel doen. Wat kun je veel kopen. En het dan gewoon niet doen. Da’s raar. De verleiding is er voor ons ook. Iedereen doet het. En het is zo makkelijk. Iets kopen is maar een paar muisklikken of swipes van je verwijderd. En niemand die er iets van merkt. En niemand wordt er beter van als je het niet doet. En je hebt het al zo vaak gedaan, dus wat maakt het uit als je het nog een keer doet?

Nu zou je kunnen zeggen: alle beetjes helpen. Of: een betere wereld begint bij jezelf. Of: als iedereen zo denkt en doet, verandert er nooit wat. En hoewel dat natuurlijk allemaal waar is, verwacht u in de kerk – dat hoop ik althans – een antwoord wat iets dieper gaat. Een antwoord wat verder gaat dan een machteloos proberen. Een antwoord dat ons werkelijk motiveren kan, niet vanuit een op z’n best ongemakkelijk schuldgevoel, maar vanuit een diep begrijpen van wie wij zijn, wie wij kunnen zijn.

En daarvoor neem ik u mee naar Genesis1. Genesis 1 gaat niet over de eerste 7 keer 24 uur van het heelal. Genesis 1 doet ook helemaal geen moeite om zo gelezen te worden. Genesis 1 wil iets heel anders aan ons overbrengen. 

Genesis 1 vertelt van een God die ordent. Scheppen is niet iets tevoorschijn toveren, het is ordenen. God scheidt het licht van het donker. Hij scheidt de aarde en de hemel, maakt de hemel tot een koepel waar onder geleefd kan worden. En Hij scheidt water en land. Dat is wat God op de eerste drie scheppingsdagen doet. En op de tweede drie dagen decoreert Hij wat Hij in de eerste drie dagen geordend heeft. Op dag 4 wordt het licht en het donker voorzien van zon en maan en sterren. Op dag 5 wordt het dak en de bodem van de aarde voorzien van vogels in de lucht en vissen in de zee. En op dag 6 wordt het drooggevallen land voorzien van allerlei dieren. Het is een prachtig bouwwerk van de HEER. 

Ik zeg dat zo – bouwwerk van de HEER – omdat zij die er verstand van hebben ons vertellen dat Genesis 1 is opgeschreven alsof het de bouw van een tempel beschrijft. De zes scheppingsdagen als de twee keer drie zuilen van een tempel. En dan hebben we het belangrijkste overgeslagen. Wat is het sluitstuk van de bouw van een tempel? Wat doe je als laatste als je een tempel bouwt? Je plaatst in het hart van die tempel een beeld, als het punt waar hemel en aarde elkaar raken. 

En wat wordt er als laatste geschapen? De mens! ‘Laat ons mensen maken… naar ons beeld!’ God plaats midden in zijn schepping, als het beeld in zijn tempel de mens. De mens zal de glorie van God op aarde brengen en de aanbidding van de aarde bij God. De mens is bedoeld om daar te staan waar hemel en aarde elkaar raken. Psalm 8: ‘Wat is de mens, dat U aan hem denkt? U hebt hem bijna goddelijk gemaakt.’ De mens is de kroon van de schepping. 

Is dat de plek die de mens inneemt? De mens dient andere goden. De mens zet andere goden op de plek die hij eigenlijk zelf zou moeten innemen. De mens denkt dat bezit meer zekerheid geeft. De mens denkt dat zijn lichaam alles is. De mens denkt dat macht alles waard is. De mens voelt zich niet comfortabel op die plek waar hemel en aarde elkaar raken. En zodra raakt de hemel buiten beeld en wordt de aarde onleefbaar. Is het dat niet wat zien gebeuren, telkens weer en ook vandaag de dag?

En nu zegt het evangelie op elke bladzijde en dus ook als het gaat over de verzoeking in de woestijn dat Christus die plek weer inneemt. In Hem zijn hemel en aarde opnieuw verbonden, zijn God en zijn schepping weer één. Er is weer iemand die daar durft te staan, wil staan, kan staan, blijft staan. Hij kan het! Hij doet het! Hier staat een Zoon van God die zijn hand niet overspeelt, zich niet laat verleiden tot machtsvertoon, die God niet uitdaagt, die kwetsbaar durft te zijn. Maar die tegelijkertijd fier rechtop staat, beelddrager van God, zijn Zoon, niets minder dan dat. 

En wij mogen bij Hem komen staan. Terug op de plek waar wij horen. Dit is het diepste, meest principiële antwoord wat ik kan geven op de vraag waarom wij onszelf zouden beperken. Wij staan als mensen op de plek waar hemel en aarde elkaar raken. Daar houden wij het uit. Wij dagen God niet uit. Wij laten ons niet verleiden. Wij breken telkens weer met die afgoden, omdat we zien wat ze zijn: afgoden, die uiteindelijk niets om ons geven. Wij beperken onszelf, begrenzen onszelf, omdat we weten wie wij zijn. Beelddragers van God! 

Wat zegt dit alles nu over zorg voor de schepping? Ik kan en wil niet zeggen wat u wel en niet mag doen. Ik hoop dat u vanuit diep besef wie u bent zelf kunt overwegen wat begrenzing in uw geval betekent. En Ik hoop ook dat we daar in de gemeente over kunnen praten. Ik denk dat de plek waar de concrete toepassing van zorg voor de schepping eerder het gesprek dan de preek is. Maar ik wil u gerust een paar vragen meegeven, als opening van dat gesprek. 

Hoe zit het met de duurzaamheid van onze kerk? Ik heb gelezen dat het kweken van snijbloemen behoorlijk grote ecologische voetafdruk heeft. Die bloemen worden ik kassen gekweekt, of in verre warme landen. Toen wij als gezin wat extra ondersteuning konden gebruiken kregen we wekelijks een maaltijd van iemand uit de gemeente. Dat heeft ons in praktisch opzicht geholpen en in moreel opzicht enorm gesteund. Ik heb toen gedacht: wat nu als we de bloemen van de week vervangen door de maaltijd van de week? 

Is ook wel biodiversiteit en groen nog wat te winnen rondom onze kerkgebouwen? Hoe zouden we elkaar nog meer kunnen helpen om duurzame keuzes te maken? Ik heb soms visioenen van een groentetuin op de groenstrook bij de Maranathakerk. Maar ook grotere vragen zullen onder ons aan bod moeten komen. Hoeveel welvaart durven we in te leveren om een eerlijke, veilige en rechtvaardige wereld mogelijk te maken? Hoeveel durven in te leveren om te voorkomen dat onze kinderen de rekening betalen voor onze levensstijl? 

We hebben een werkgroep ‘Zorg voor de schepping’ om ons te helpen deze en nog vele andere vragen op tafel te krijgen en te houden. Ik hoop dat ik vanmorgen heb duidelijk gemaakt dat het geen hobbyisme is wat deze werkgroep doet, maar verankerd is in ons geloof in God de Schepper en in Jezus Christus, Zoon van God, eerste van de nieuwe schepping. Daarom is de schepping ons alles waard. Omdat wij daar, juist daar en daar alleen, God ontmoeten en onszelf mogen zijn.