Op deze vierde Adventszondag preekte ik over het slot van Lucas 1 (57-80). Centraal staan Zacharias en Johannes. Ik koppel hen in de preek aan de woorden ‘vervulling’ en ‘verwachting’.
Intens en ontroerend was het vorige week. Het zal ons bijblijven. Er gebeurde echt wat. Het was het moment van de maand december, ook al is de maand nog niet voorbij.
Ik bedoel natuurlijk de wereldtitel van Max Verstappen. Een historisch moment. We hebben ook allemaal die foto gezien van Max samen met zijn vader Jos, ergens achter de schermen. Er gebeurt heel wat tussen die twee. Ongeloof, euforie, trots, dankbaarheid…
Vanmorgen treffen in de Schriftlezing ook een vader en een zoon aan. Zacharias en Johannes. Er gebeurt heel wat ook tussen die twee. En in dat gebeuren zit evangelie, goede boodschap voor ons.
Zacharias en Johannes. Die twee samen hebben iets heel bijzonders. Zij staan op het kruispunt van de geschiedenis, het kantelpunt van de tijden, niet een historisch moment, maar hét historische moment.
In Zacharias komt alles wat daarvoor tussen God en zijn volk was gebeurd samen. En in Johannes begint het nieuwe wat God met zijn mensen wil doen. Het is als een zandloper en Zacharias en Johannes bevinden zich op het smalste stuk. Die hele geschiedenis vanaf ‘in den beginne’ trechtert zich naar dit moment en van hieruit zal het weer breed uitwaaieren tot de uiterste einden der aarde tot op de dag van vandaag.
Zacharias, de oude priester, hij is de voltooiing van alles wat er daarvoor was. Zijn lofzang is dan ook een samenvatting van wat wij het Oude Testament noemen. Heel Gods ontferming, verlossing, redding, bevrijding, verzoening, vergeving, barmhartigheid gerechtigheid en vrede; het wordt door hem bezongen. Al Gods beloften worden heerlijk vervuld.
Vervulling wil zeggen dat nu het nu meer waar dan ooit is. Dat alles wat er in Gods geschiedenis met zijn volk gebeurd is, nu nog eens gebeurt, en nu echt. Een nieuwe schepping, een nieuw verbond, een nieuwe bevrijding, een nieuwe tempel, een nieuw volk van God. Zacharias ziet het beginnen als de kleine Johannes zijn naam krijgt.
Zacharias is de figuur die de vervulling markeert. En Johannes is het begin van wat wij het Nieuwe Testament noemen. Hier moet het allemaal nog gebeuren, maar de verwachtingen zijn hooggespannen. De Heer is met dit kind, de Geest sterkt hem en hij leeft in de woestijn, net als het volk Israël dat in de woestijn leefde na de uittocht uit Egypte, waar het volk tussen de slavernij en het beloofde land leerde te leven met god. Johannes leeft in de woestijn ‘tot de dag aanbrak waarop hij zich kenbaar maakte aan het volk van Israël’. En we weten: dan gaat er wat gebeuren! Als hij zich kenbaar maakt aan het volk van Israël, dan mogen we wat verwachten.
Verwachting wil zeggen dat je op grond van wat er gebeurd is, vol bent van hoop en nieuwsgierigheid. In het verleden behaalde resultaten, bieden wel degelijk garantie voor de toekomst. Er ris veel onzeker, maar de modellen van het christelijk geloof wijzen allemaal naar Gods rijk, zijn regering, alles in allen, dat zijn wil wordt gedaan zoals in de hemel ook op aarde.
Ik wil zowel naar Zacharias als naar Johannes nog eens wat nader kijken. Kernwoorden daarbij zijn een Zachariasmoment en Johannesverwachting. Een Zachariasmoment en Johannesverwachting.
Allereerst dus een Zachariasmoment. Wat is dat? Een Zachariasmoment is een moment waarop alles klopt. Een moment waarop alles bij elkaar komt. Een moment waarop je niet twijfelt, je niet aarzelt, je je volledig geeft en toevertrouwd. Een Zachariasmoment is een moment van vrede en heelheid, van opluchting en spontaniteit. Zacharias heeft 9 maanden moeten zwijgen, nu hij in gehoorzaamheid aan de engel Gabriël zijn zoon de naam Johannes geeft, nu hij zich durft toevertrouwen aan wat hem destijds verkondigd is, nu is alles goed. En alles wat zich in die 9 maanden heeft opgebouwd, knalt er nu in één keer uit.
Het hoort bij de ervaring van het geloof soms zo’n moment te mogen meemaken. Op zo’n moment van vervulling, van volheid van dat het waar is en dat het klopt. Ik weet nog dat ik als tiener een boek las over Israël en dat ik helemaal vol van was en dat het in mij zong: Het is waar en het klopt. Nu ben ik sindsdien theologisch een hele weg gegaan, zeker als het gaat over Israël in de theologie, maar dat gevoel ben ik nooit vergeten.
Ik heb anderen ook over dit soort momenten horen vertellen. Sommigen hadden het onder een lied, anderen bij de geboorte van een kind, nog weer anderen werden geraakt door een preek die precies raak was. Dat noem ik Zachariasmomenten. Momenten waarop alles wat je daarvoor hebt meegemaakt en gehoord, samenkomt en je tong wordt losgemaakt, je mond geopend en als je begint te spreken vloeit Gods lof van je lippen.
Nee, wij geloven niet in onze eigen ervaringen. En wij weten ook wel dat dit soort dingen heel kwetsbaar zijn en dat je er niet op kunt bouwen. Wij weten heel goed dat uiteindelijk het enige waar je vastigheid aan kunt ontlenen in het geloof de Here God zelf is. Maar dit soort momenten kunnen er zijn en ze betekenen veel In het leven van mensen.
Dat over het Zachariasmoment. Dan de Johannesverwachting. Bij het christelijk geloof hoort ook dat wij lijken op die mensen in dat bergland van Judea. Diep onder de indruk van wat God gedaan heeft, daarmee bezig en vol van de vraag: hoe zal het verder gaan? Nieuwsgierig en benieuwd naar wat God zal doen.
Dat betekent dat we niet alleen vol zijn van wat wij moeten doen en ook dat we ons niet druk maken om wat een ander zou moeten doen. Die dingen kunnen ons ontzettend bezighouden, zeker vandaag de dag. Als het gaat over de dingen die wij moeten doen dan denk ik bijvoorbeeld aan het klimaat. Er moet wat gebeuren. Meer en meer zijn we ons daarvan bewust. En terecht. Maar je kunt je er ook op blindstaren. Het kan je helemaal in beslag nemen.
En als het gaat over de dingen die een ander zou moeten doen, dan denk ik aan de coronamaatregelen waar we allemaal niets meer van begrijpen en het regeerakkoord, waarvan je denkt: wie weet, het klinkt als iets nieuws, maar het is ook weer gewoon Rutte. Zo zijn er veel meer dingen waarmee we druk kunnen zijn kunnen: druk zijn met wat de dokter nog kan, druk zijn met wat ons werk van ons vraagt, druk zij je leven zo perfect mogelijk te maken… Maar er is ook reden tot een andere gespannen verwachting. Misschien dat er in de woestijn van deze wereld wel een Johannes leeft en op een dag zal hij zich bekend maken en wat zal er dan niet gebeuren!
Een Zachariasmoment en Johannesverwachting. Een vervuld verleden en een toekomst waarin van alles kan gebeuren. Zo gaan wij op weg naar het Kerstfeest. Op weg naar het kind in de kribbe. Hij is de redding waar Zacharias van zingt. Hij is de vervulling van alles wat God heeft beloofd. En Hij is degene naar wie Johannes wijst. Hij is het adres van onze hooggespannen verwachting. Hij is gestorven en opgestaan. Sindsdien zit er geen grens meer aan wat we van Hem mogen verwachten. Een nieuwe schepping! En wij nieuwe mensen! Zing mee met Zacharias en verwacht met Johannes.
Geef een reactie