Startzondag 2024 – Ik luister

Inleiding op de dienst

Het thema van deze Startzondag is ‘Ik luister’. Voor mijn gevoel hebben we met dat thema iets belangrijks te pakken. Iets wat urgent is. Iets waar echt wat mee moeten. 

Ik denk dat er een groot verlangen is naar luisteren. Mensen willen gehoord worden. Ja, dat is nog wat anders dan luisteren. Maar ik denk dat de meeste mensen echt wel snappen dat als ze gehoord willen worden dat ook betekent dat ze zullen moeten luisteren. Ik denk dat men dat echt wel wil. 

Er is een groot verlangen naar luisteren. En tegelijkertijd heeft luisteren het nog nooit zo moeilijk gehad. Er is zoveel afleiding, zoveel stress, zoveel herrie, zoveel ruis, zoveel wat ons in de weg zit om te luisteren. En we zien de gevolgen om ons heen en we merken ze op in onze huizen, in onszelf, in onze kerk. 

Ik luister. Als we dat toch een met heel ons hart zouden kunnen zeggen. Als we daar toch eens helemaal voor zouden kunnen gaan. Ik luister… naar God, naar jou, naar mijn eigen lichaam, naar de planeet… 

Ik luister… daar zijn we voorlopig nog niet klaar mee.

Preek

Afgelopen donderdag vergaderde de wijkkerkenraad. En naast de vele regel- en beleidszaken hadden we ook een gesprek over hoe we als wijkkerkenraad samen bezig willen zijn. We probeerden zo concreet mogelijk te maken wat we belangrijk vinden. Zo zeiden we bijvoorbeeld: ‘Bij ons in de kerkenraad mag elke vraag gesteld worden.’ Dat klinkt als een open deur misschien, maar het voelde toch goed om dat weer eens en nog eens tegen elkaar te zeggen. ‘Als er een vraag bij je leeft, dan vinden we het fijn dat je die stelt, want elke vraag is een kans om iets te leren met elkaar.’

Een van de andere dingen die we tegen elkaar zeiden was: ‘We zouden meer tijd willen nemen voor het samen lezen van de Bijbel.’ Natuurlijk wordt elke vergadering keurig geopend en afgesloten, maar echt de tijd nemen voor Bijbelstudie en de rust hebben om een Bijbeltekst tot ons te laten spreken, dat doen we niet vaak. Terwijl we allemaal wel voelden dat dat heel belangrijk is. Veel belangrijker dan veel andere dingen die ons in beslag nemen.

Het bleek dat we niet de enige kerkenraad zijn die het verlangen hebben meer het geloofsgesprek te voeren. Er kwamen verhalen los van andere kerkenraden – dichtbij en ver weg – die ook besloten om meer tijd te nemen voor dat geloofsgesprek en minder voor al het andere. En in de praktijk blijkt bijna altijd dat al die andere dingen veel minder tijd kosten als je eerst even goed over iets echt belangrijks hebt gepraat.

Ik hoop dat het jullie blij maakt te horen hoe jullie wijkkerkenraad hiermee bezig is. Dat jullie een kerkenraad hebben die vanuit gedeeld geloof haar werk doen. En ik hoop eigenlijk ook dat het iets oproept van ‘daar zou ik ook wel bij willen zijn’. 

Ik vertel dit als voorbeeld van dat verlangen naar luisteren – want dat is het – waar ik het aan het begin van de dienst over had. Ik hoop dat dat verlangen op veel meer plaatsen in onze gemeente ruimte krijgt en tot bloei komt en vrucht zal dragen. We gaan het er regelmatig over hebben en we gaan het ook doen. ‘Ik luister.’

Deze morgen een eerste preek over dat thema. ‘Ik luister.’ Ik wilde daar maar niet te moeilijk over doen en eerst iets zeggen over dat ‘ik’ en vervolgens iets over dat ‘luisteren’. Waarom zou je op zo’n Startzondag de dingen onnodig compliceren?

Eerst iets over dat ‘ik’. We hadden ook ‘Luisteren’ als thema kunnen nemen of ‘wij luisteren’, maar we kozen voor ‘Ik luister’. Dat ‘ik’ maakt het meteen persoonlijk. We hebben het niet over luisteren in het algemeen, als vage optie, nee, het gaat over luisteren als iets wat jij en ik heel persoonlijk doen.

Daar gaat het uiteindelijk om, dat is de bedoeling van dit thema, de bedoeling van deze Startzondag, dat ieder van ons zegt: ‘Ik luister.’ Dat ieder van ons zich realiseert wat het betekent om te luisteren. Dat ieder van ons opnieuw gemotiveerd is om te luisteren.  Luisteren is niet het talent of de hobby of het vak van deze of gene, nee, in de christelijke gemeente is luisteren iets wat iedereen doet. 

Geloof kan niet zonder luisteren. Ik zal daar zo nog iets meer over zeggen, maar voor nu is van belang je te realiseren dat dit thema ieder van ons aangaat. Dit gaat ook over jou. Het is heel persoonlijk. Luister ik? Wanneer luister ik wel, wanneer luister ik niet? En wat voor luisteraar ben ik? 

Tegelijkertijd is het niet de bedoeling dat dit thema ons terugwerpt op onszelf. Dat we alleen maar met onszelf bezig zijn. Als je in de kerk ‘ik’ zegt, zeg je dat nooit in je eentje. Wie in de kerk ik zegt, zegt dat altijd samen met vele anderen. Anderen toen en nu, anderen hier en wereldwijd. De kerk van alle tijden en plaatsen zegt ‘ik’. 

Denk maar aan de geloofsbelijdenis. Die begint ook met het woord ‘ik’. ‘Ik geloof in God de Vader… Maar ook al begint de geloofsbelijdenis met ik, ze is toch niet de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste geloofsovertuiging. Ze is de belijdenis van de kerk. Wie in de kerk ik zegt, is verbonden met velen. Op die anderen mag je leunen, aan die anderen mag je je optrekken. 

Het ‘ik’ van ‘ik luister’ wijst dus op het grote belang dat jij meedoet, maar dat ‘ik’ verbindt ons ook met elkaar. Luisteren is iets wat je samen doet. Je kunt alleen luisteren als er een anders is die iets zegt. En juist als het gaat over geloof, dan is samen luisteren onmisbaar. Geloof is niet dat jij jouw lijntje met God hebt en verder zal het wel. Nee, geloven is samen luisteren naar Gods stem. Samen onderscheiden wat Hij zegt. Samen zoeken naar het plan van onze Heer.

Tenslotte over dat ‘ik’ nog dit. Wie in de kerk ik zegt, zegt ook nog iets anders. Het ik van de kerk is het ik van Jezus Christus. Hij zegt ‘ik’. Hij is de kerk. Wij zijn Hem. Wij worden naar Hem gevormd, wij worden naar zijn beeld herschapen. De kerk is niet de optelsom van onze geloofjes en goede bedoelingen. De kerk leeft van wat zij in Christus ontvangt. Het ‘ik luister’ van de kerk en van ons gelovigen, wordt gedragen door het ‘ik luister’ van Christus. Alleen omdat Hij luistert, naar zijn Vader en naar ons, kunnen wij luisteren. Wij leven niet van wat wij presteren, maar van wat Hij ons schenkt. Wij ontvangen, ook ons luisteren.  En dat vieren wij op deze Startzondag. 

Dat over het ik. Dan nu nog iets over luisteren. Een Bijbels kernwoord. Een kernwoord in het geloof.

Eigenlijk kun je heel de Bijbel wel samenvatten met het woord luisteren. Sinds ik met het thema luisteren bezig ben, vind ik in bijna elke Bijbeltekst die ik lees wel iets wat met luisteren te maken heeft. Als je er over na gaat denken dan schiet het ene vers na het andere, de ene passage na de andere. Neem nu Genesis 1. Het begin. En waar begint het mee? Met God die spreek. ‘Laat er licht zijn.’ En er wordt geluisterd: ‘En er was licht.’

De eerste keer dat het woord ‘luisteren’ letterlijk een belangrijke rol speelt in de Bijbel is in het verhaal van de uittocht. De farao wil niet luisteren naar Mozes en Aäron en dus niet naar God en hij ondervindt de gevolgen. En hoe wrang is dat het dan later in de woestijn woord luisteren weer wordt gebruikt, maar dan is het het volk van God zelf wat niet luistert. 

Luisteren komt in het Oude Testament sowieso vaker in negatieve zin voor. Dan gaat het dus over niet luisteren. Niet luisteren is altijd het begin van ongeloof, van zonde. Met een mens die niet luistert, met een volk dat niet luistert, gaat het van kwaad tot erger.

Op die manier komt het woord ook vaak voor in de boeken van de profeten. Lees maar mee uit Zacharia 7. Daar vat de profeet het probleem nog eens samen:

‘Maar jullie voorouders weigerden halsstarrig om te luisteren; ze stopten hun oren dicht om het maar niet te hoeven horen. ₁₂Ze lieten de woorden en vermaningen die de HEER van de hemelse machten hun door zijn geest bij monde van de vroegere profeten voorhield niet tot zich doordringen, maar sloten zich ervoor af. Daarom werden ze getroffen door de toorn van de HEER van de hemelse machten. ₁₃Ze luisterden niet toen Hij hen riep. ‘Daarom’ – zei de HEER van de hemelse machten – ‘zal Ik niet luisteren wanneer zij Mij roepen. (Zacharia 7:11-13) 

Je hoort in deze tekst de omkering: als jullie niet naar mij luisteren, zal er een moment komen dat ik niet meer luister naar jullie.

Bij de profeten klinkt ook de belofte dat het anders kan. Dan is het andersom: als jullie weer luisteren, dan zal Ik ook weer luisteren. Bijvoorbeeld bij Jesaja:

‘De HEER zegt: Laten we zien wie er in zijn recht staat. Al zijn je zonden rood als scharlaken, ze worden wit als sneeuw, al zijn ze rood als purper, ze worden wit als wol. Als je weer naar Mij wilt luisteren, zal het beste van het land je ten deel vallen.’ (Jesaja 1:18-19)

Als je weer gaat luisteren, dan kan het ook weer goed komen tussen God en zijn volk.

In het Nieuwe Testament is luisteren ook een belangrijk woord. We horen het diverse keren ook uit Jezus’ mond. Zo eindigt Hij gelijkenissen vaak met de woorden: ‘Wie oren heeft om te horen, moet goed luisteren.’ (diverse plekken in de Evangeliën)

In het Evangelie volgens Johannes gebruikt Jezus het woord zelfs om de band tussen Hem en zijn schapen, zijn leerlingen, ons te beschrijven:

‘Mijn schapen luisteren naar mijn stem, Ik ken ze en zij volgen Mij.’ (Johannes 10:27)

Maar bijvoorbeeld ook Lucas gebruikt het woord om te beschrijven wat er tussen Jezus en zijn volgelingen speelt:

 ‘Ze waren gekomen om naar Hem te luisteren en zich van hun ziekten te laten genezen; ook degenen die gekweld werden door onreine geesten werden genezen.’ (Lucas 6:18)

Het begint met luisteren. Dat wat er is tussen God en mens, tussen Jezus Christus en zijn volgelingen kun je samenvatten met het woord ‘luisteren’.

Daarom schrijft Paulus ook de bekende woorden:

‘Dus door te luisteren komt men tot geloof, en wat men hoort is de verkondiging van Christus.’ (Romeinen 10:17)

Zo belangrijk is luisteren dus. Luisteren is het begin. Het begint met luisteren.

Jakobus benadrukt dat luisteren onmisbaar is in het christelijke leven.

‘Geliefde broeders en zusters, onthoud dit goed: ieder mens moet zich haasten om te luisteren, maar traag zijn om te spreken, traag ook in het kwaad worden.’ (Jakobus 1:19)

Luisteren dus als Bijbels kernwoord. Allemaal teksten die ons uitnodigen om te zeggen: ‘Ik luister.’ Allemaal teksten die raken aan ons verlangen om te luisteren. 

Er is van alles wat ons luisteren in de weg kan staan. Er is van alles waardoor luisteren het moeilijk heeft. Er zijn allerlei momenten geweest waarop dat luisteren niet lukte. Maar laten we vandaag opnieuw zeggen: ‘Ik luister.’ Dat hoort God graag. Mensen die willen luisteren. Wie luistert naar God mag leven van de belofte dat God ook naar ons luistert.