Vrede op aarde

‘Geliefde gemeenschap, 

[…] In de stilte van de nacht horen we de engelen verkondigen: “Vrede op aarde, in mensen een welbehagen.” Deze woorden brengen een boodschap van hoop en harmonie, een roep om vrede te laten heersen in ons hart, onze huizen en over de hele wereld.

Kerstmis nodigt ons uit om vrede niet alleen als een verlangen te koesteren, maar als een actieve keuze in ons dagelijks leven. Laten we in deze feestelijke tijd de verschillen overstijgen, elkaar begrip schenken en vrede verspreiden door vriendelijkheid, liefde en mededogen.

Moge het kerstkind, dat in een eenvoudige stal werd geboren, ons leiden naar een wereld waar vrede op aarde geen droom is, maar een realiteit. Laten we samenwerken aan een toekomst waarin de boodschap van kerst elke dag in onze harten weerklinkt.

Vrede op aarde en in uw harten. Amen.’

Dat is de Kerstpreek over vrede die Chat GPT voor mij schreef. Voor wie niet weet wat Chat GPT is, dat is een computerprogramma waarmee je kunt communiceren in menselijke taal. Ik vroeg Chat GPT om een korte Kerstpreek over vrede op aarde en wat ik net voorlas rolde eruit. En aan die Kerstpreek is geen mens te pas gekomen!

Ik sluit niet uit dat in de toekomst een algoritme, een computerprogramma, wordt ontwikkeld dat beter preken schrijft dan ik. Maar zover is het nog niet. Want die Kerstpreek van Chat GPT legt het af tegen een andere Kerstpreek waar geen mens aan te pas gekomen is. Ik bedoel natuurlijk de Kerstpreek van die engel. 

Waar Chat GPT en zoveel van onze Kerstpreken niet verder komen dan vrome wensen en moralistische aansporingen verkondigt die engel het goede nieuws. Hij staat daar niet bij die herders van ‘als jullie nu wat beter je best doen, en als iedereen dat dan deed, en als het dan ook nog een beetje meezit, nou, dan zou het best nog wel eens wat kunnen worden met jullie mensen’. Nee, het heeft het over de redder, de Messias. En dan is daar dat hemelse leger: ‘Eer aan God in de hoogste hemel en vrede op aarde voor mensen die Hij liefheeft.’ Geen vrome wens of aansporing, nee, het is er gewoon.

Vanmorgen zoom ik dus in op de woorden ‘vrede op aarde’ uit het lied van de engelen. Wat is die vrede waar de engelen over zingen? Welke oorlog is er ten einde gekomen? Wat is die vrede die wordt verkondigd, die er gewoon is? Want waarom valt juist dat woord in het Kerstevangelie? De engelen hadden ook kunnen zingen: Ere zij God in de hoge en troost op aarde voor alle mensen die verdrietig zijn. Of: Ere zij God in de hoge en begrip voor alle mensen die niets begrijpen van de moeilijke weg die zij of hun geliefden moeten gaan. Maar nee, de engelen zingen over ‘vrede op aarde’. Wat is dat eigenlijk? Wat moeten we ons voorstellen bij die vrede?

Wij kennen twee soorten vrede. De eerste is politieke vrede: een einde aan de gewapende conflicten tussen volken en bevolkingsgroepen. Vrede dat is dat Israël Gaza niet langer bombardeert en dat Hamas zijn raketten onklaar maakt. Vrede dat is dat Rusland zich terugtrekt uit Oekraïne. Vrede dat is dat het bloedvergieten in Soedan stopt. 

Is dat nu de vrede die Jezus Christus kwam brengen? Is er sinds het jaar nul een significante afname in het aantal oorlogen op aarde? Worden er sindsdien minder mensen gedood, verminkt en voor het leven getekend? Was dat maar waar. Het tegendeel is het geval. Ook sinds de geboorte van Jezus Christus worden er bloedige oorlogen uitgevochten. En het is bepaald niet zo dat daar waar het christendom voet aan de grond kreeg er minder gewapende conflicten waren.

Nee, politieke vrede kunnen de engelen niet bedoeld hebben, toen ze zongen over vrede op aarde. Of ze hadden het gruwelijk mis. Maar dat is niet zo, want in Lucas 21 horen we Jezus zeggen: ‘Als jullie berichten horen over oorlog en opstand, raak dan niet in paniek. Die dingen moeten eerst gebeuren, maar dat is nog niet meteen het einde.’ (Lucas 21:9) Oorlog hoort er dus gewoon bij. Ook na Jezus’ komst. Dus die engelen bedoelden iets anders.

De tweede soort vrede die wij kennen is innerlijke vrede. We zeggen dan: nee, wereldvrede is onhaalbaar, maar je kunt wel vrede in je hart hebben. Een innerlijke kalmte en rust waardoor je het leed in de wereld kunt verdragen en ook je eigen leven aankunt.

Niet zelden is deze vrede ook verbonden met het christelijk geloof. Als je gelooft, heb je die innerlijke vrede. Dan kunnen de dingen je niet meer zo veel schelen, dan weet je dat het goed zit tussen jou en God, dan kun je zelfs de dood aan, want je weet dat het goed komt.

Is dat nu de vrede die Christus’ geboorte brengt? Is dat de vrede waar de engelen over zingen? Als we een paar hoofdstukken doorbladeren in Lucas komen we iets heel anders tegen. Daar zegt Jezus: ‘Denken jullie dat ik gekomen ben om vrede te brengen op aarde? Integendeel, Ik zeg jullie dat Ik verdeeldheid kom brengen. Van nu af aan zullen vijf in één huis verdeeld zijn: drie tegen twee en twee tegen drie.’ En dan gaat Hij nog even door: ‘De vader zal tegenover zijn zoon staan en de zoon tegenover zijn vader, de moeder tegenover haar dochter en de dochter tegenover haar moeder, de schoonmoeder tegenover haar schoondochter en de schoondochter tegenover haar schoonmoeder.’ (Lucas 12:51-53)

Jezus brengt verdeeldheid. Als Jezus in je leven komt, wordt het een rommeltje. Vrede?! Verdeeldheid! Je raakt in zomaar in conflict. Het levert strijd op. Mensen begrijpen je niet.

Willen je niet begrijpen. Schieten in de stress als het over religie en geloof gaat.

En juist zij die geloven kunnen zo enorm veel last hebben van innerlijke onrust. Juist als je gelooft in de goedheid van God, in de verlossing door Jezus Christus, het werk van de heilige Geest, kun je het zo moeilijk hebben met het ongeloof en het lijden in de wereld. Christus brengt die onrust in je leven. Waarom overkomt mij dit terwijl ik U dien? Hier wordt

toch niemand beter van?

Vrede op aarde. Geen politieke vrede en ook geen innerlijke vrede. Wat is het dan wel? Kennelijk een soort vrede die wij niet kunnen bedenken. Een soort vrede die als een verrassing komt. Wat is die vrede van Kerst? Om dat te weten te komen zocht ik alle plekken waar het woord vrede valt in het Evangelie volgens Lucas op.

De eerste keer dat het woord vrede valt is in de Lofzang van Zacharias. Het lied wat Zacharias zingt als zijn zoon Johannes is geboren en hij na maanden weer kan praten. In dat lied zingt Zacharias over zijn zoon dat hij een profeet zal zijn en dat hij het volk van de Heer bekend zal maken met hun redding door de vergeving van hun zonden, ‘zodat’, zo eindigt het dan, ‘we onze voeten kunnen zetten op de weg van de vrede’. (Lucas 1:76-79) 

Het woord vrede valt verder in hoofdstuk 7 waar Jezus tegen de vrouw die met kostbare zalf zijn voeten heeft ingesmeerd zegt: ‘Uw zonden zijn vergeven.’ En vervolgens: ‘Uw geloof heeft u gered. Ga in vrede.’ (Lucas 7:48-50) In hoofdstuk 8 worden die woorden nog eens herhaald. (Lucas 8:48)

En ten slotte in het laatste hoofdstuk van Lucas, als de opgestane Jezus aan zijn leerlingen verschijnt, dan groet Hij hen met vrede: ‘Vrede zij met jullie.’ En vervolgens legt Hij hen aan de hand van de Bijbel uit dat Messias wel moest lijden en opstaan en – let op! – dat ‘in zijn naam alle volken opgeroepen zullen worden om tot inkeer te komen, opdat hun zonden vergeven worden.’ (zie Lucas 24:36-49)

Vrede heeft dus alles met vergeving te maken. Telkens als het woord vrede valt, valt ook het woord vergeving. Dus de vrede waar de engelen over zingen, de vrede van Kerst, is de vrede van de vergeving. En vergeving is dat het weer God komt tussen God en mensen. Als de engelen zingen over vrede is dat wat ze bedoelen: door Jezus wordt het weer goed tussen God en mensen. De vrede waar de engelen over zingen is geen wereldvrede en ook geen innerlijke vrede. Ze zingen over vrede tussen ons en God.

En dat Jezus’ geboorte die vrede brengt, betekent dat die vrede er dus niet was. Dat Hij vrede komt brengen, zegt dat er oorlog is tussen ons en God. Het Kerstevangelie zegt ons dus dat onze normale houding ten opzichte van God een vijandige houding is. Wij zijn met God in staat van oorlog.

Als je het probleem van ons mensen tot op de bodem peilt, als je blijft doorvragen, als je geen genoegen neemt met gemakkelijke antwoorden waarbij je zelf buiten schot blijft, dan is dit wat je vindt: jij staat tegenover God. Het probleem is niet Poetin, of de NAVO, of de bezetting, of Hamas. Het probleem is niet dat je geen gelijk krijgt, het probleem is niet die ander, het probleem, dat ben je zelf.

Dat is een ongemakkelijke Kerstboodschap: Jezus’ geboorte brengt vrede en dat was nodig omdat wij in oorlog zijn met God. En wij dachten nog wel dat het met ons wel meeviel. Wij

dachten nog wel dat wij het goed bedoelden. Wij wisten ook wel dat lang niet alles goed gaat en dat we de plank wel eens lelijk mis slaan, maar al met al zijn wij toch mensen van goede wil, nietwaar?

Dat verleden wat je niet wilt zien. De slachtoffers die je negeert. De offers die je weigert te brengen. Dat is oorlog met God.

Wat mensen de aarde aandoen. Wat wij elkaar aandoen. Wat wij de waarheid aandoen. Wat wij onszelf aandoen. Dat is oorlog met God.

De eeuwige twijfel aan jezelf, het wantrouwen richting de ander, het idee dat je tekort komt. Dat is oorlog met God. 

De hoge eisen, de zelfhaat, die kritische blik, die betere versie van jezelf die je eerst moet worden: oorlog met God.

Ik weet niet of u dit kunt en wilt horen met Kerst. Misschien had u liever toch wat gemijmer over vrede gewild, afgesloten met een vrome wens. Maar dit is wat gezegd wil worden door het Kerstevangelie. Dit is wat vrede op aarde betekent.

Maar let wel op hoe het gezegd wordt. Vréde op aarde, wordt er gezongen. Die oorlogjes die jullie voeren, die strijd met God, die is over. Niet de oorlog in de wereld, niet de gewapende conflicten, en het is ook niet de onrust in onszelf, het gebrek aan vrede in ons hart. Nee, de oorlog tussen ons en God is door Christus beëindigd. Met het kind in de kribbe is die strijd voorbij. Klaar. Over. Gedaan.

Er is vrede gekomen. De engelen verkondigen het. Paulus schrijft: ‘Nu wij rechtvaardig verklaard zijn op grond van geloof, leven we in vrede met God, door onze Heer Jezus Christus.’ (Romeinen 5:1) Jouw oorlog is voorbij. Jouw gevecht is niet meer nodig. Jouw strijd is over. 

Wij leven in vrede met God. Vrede op aarde. God zelf brengt vrede. Niet door ons met zijn hemelse legermacht te overwinnen, maar door hen te laten zingen van vrede bij de geboorte van Jezus Messias. Al dat vechten is ons vergeven. Vergeven, dat wil zeggen dat je losgemaakt wordt van wat je niet goed deed, van je schuld, van je verleden. De oorlog is voorbij. 

Waar mensen hun strijd met God staken, kan veel gebeuren. Daar ontstaat ruimte voor nieuwe verhoudingen. Nieuwe verhoudingen tussen mensen, nieuwe verhoudingen tussen volken, maar ook een nieuwe verhouding tot onze planeet en tot onze geschiedenis. En ook een nieuwe verhouding tot onszelf. Niet langer zijn wij in oorlog, we vechten niet meer. We gaan open, voor elkaar, voor onszelf, voor ons verleden. We gaan open voor God. We voegen ons net als die herders bij dat hemelse vredesleger dat geen strijdkreet op de lippen heeft, maar een loflied. Want de vrede van de vergeving is er. Niet als vrome wens, maar als waarheid om uit te leven.