Dit is de tekst van de preek die ik vandaag hield in de Maranathakerk in Woerden. We herdachten hen die in het afgelopen kerkelijk jaar overleden zijn. We lazen uit Jesaja 60, Openbaring 7 en Matteüs 5 klonk in de vorm van Lied 996.
‘Om eenvoudigen van geest aan wie de hemel toegezegd is, hen die wonen in verdriet en voor wie vreugde weggelegd is.’ (Lied 996:1) In de Bijbel klinkt dat zo: ‘Gelukkig wie nederig van hart zijn, want voor hen is het koninkrijk van de hemel. Gelukkig de treurenden, want zij zullen getroost worden.’ (Matteüs 5:3,4)
Deze woorden van Jezus Christus klinken vandaag, nu wij samen-zijn om onze geliefde doden te gedenken. ‘Gelukkig de treurenden, want zij zullen getroost worden.’ We hoorden echo’s van die woorden in het visioenen van Jesaja en Johannes. ‘De dagen van je rouw zijn voorbij.’ ‘En God zal alle tranen uit hun ogen wissen.’
Passen dit soort teksten wel op een dag als deze? Het kan ook heel ongevoelig klinken. ‘Gelukkig de treurenden… wees blij dat je treurt…’ ‘De dagen van je rouw zijn voorbij… het gaat over hoor.’ ‘’God zal alle tranen uit hun ogen wissen… God zal je wel troosten.’ Hoe vaak doet het verdriet van een ander ons niet vluchten in clichés. Zomaar kun je jezelf dingen horen zeggen waarvan je je echt had voorgenomen dat nooit te zeggen.
Het is niet makkelijk om woorden van troost te spreken. Dat heeft misschien ook te maken met hoe wij tegen troost en verdriet aankijken. De Vlaamse psychiater en schrijver Manu Keirse zegt daarover: ‘Troost is niet het opwerpen van een dam tegen het verdriet. Het is het samen aanleggen van een bedding waardoor het verdriet verder kan stromen.’
‘Troost is niet het opwerpen van een dam tegen het verdriet. Het is het samen aanleggen van een bedding waardoor het verdriet verder kan stromen.’ Een dam heeft als doel tegen te houden. Te voorkomen dat het verdriet stroomt. En zo hoopt het zich op. Dat kan lang goed gaan, maar als de dam dan bezwijkt, stort het zich in overweldigende hevigheid op je.
Een bedding heeft een ander doel. De bedding draagt de stroom en geeft binnen de oevers ruimte om een weg te vinden. Troost staat dus niet tegenover verdriet, maar draagt het verdriet, geeft het ruimte zonder dat het oeverloos is.
Vanmorgen zijn wij hier met ons verdriet. Om iemand die wij zo meteen zullen noemen of om iemand anders. Er is heel veel om om te rouwen. Ouderdom, verlies van gezondheid, een naderend einde… Deze dienst wil een bedding zijn. De muziek, de rituelen, de liederen, de woorden, ze zijn bedoeld om het te laten stromen. Want hoe pijnlijk dat ook is, het is altijd nog beter dan het krampachtig tegen te houden.
En zo versta ik ook de woorden van Jezus over die treurenden die getroost zullen worden. ‘Ik prijs je gelukkig als je treurt, kunt treuren, want dan kun je troost ontvangen.’
Het woord wat hier met treurenden wordt vertaald, betekent zoiets als overmand worden door verdriet. Het is je te sterk. En we weten allemaal hoe rouw je zomaar kan overvallen, juist als je het niet verwacht, als je denkt dat het er niet is, dan… boem… is het er in alle hevigheid. Op de meest onverwachte momenten en naar aanleiding van soms heel kleine dingen.
Ik prijs je gelukkig als jij iemand bent die soms door verdriet wordt overmand, zegt Jezus. En dat is geen mooie spreuk, het is de waarheid. Want wie is er beter aan toe? De pestkop op het schoolplein die triomfantelijk laat zien wat hij heeft afgepakt, of de jongen, het meisje dat in een hoekje huilt om wat hij of zij verloren heeft? Wie is er beter aan toe? De man, de vrouw die altijd sterk en beheerst is, en niemand nodig heeft, of degene die zijn kwetsbaarheid durft laten zien? En welke relatie wordt er niet sterker van als je behalve samen kun lachen ook samen kunt huilen? Hoeveel conflicten komen niet juist dan ten einde als een van beide partijen in tranen uitbarst en recht uit het hart uitroept waar nu eigenlijk om draait? Ik prijs je gelukkig als jij iemand bent die soms door verdriet wordt overmand. Het is niet fijn, maar het is wel beter. Ook als het gaat om het verdriet om onze doden.
En Jezus kan het weten. De kortste en misschien wel meest veelzeggende tekst in het evangelie staat waar Jezus bij het graf van zijn vriend Lazarus staat. ‘Jezus huilde.’ Verdriet overmant ook Hem. Zelfs Hij die de Opstanding en het Leven is, huilt om een vriend. Hij weet waar Hij het over heeft als Hij ons als treurenden aanspreekt.
Gelukkig de treurenden, dus. ‘Want zij zullen getroost worden.’ Het woord dat hier voor troost wordt gebruikt, is afgeleid van het woord erbij-roepen. Troost is dat iemand zich geroepen voelt bij jou te zijn, bij jou in jouw verdriet. En zo is het toch? Troost staat niet tegenover verdriet, troost staat tegenover eenzaamheid. Daarom zijn ook wij hier bij elkaar, op deze laatste zondag van het kerkelijk jaar. Erbij-geroepen, bij elkaar geroepen. Open je ogen, kijk om je heen. Je bent niet alleen. Wij zijn niet alleen, en onze lieve doden zijn niet alleen. Dat is waarom de kerk Allerheiligen viert en wij vandaag onze overledenen noemen.
Waren zij allen heiligen? In uitvaartdiensten proberen we te benoemen wat gelukt is in een mensenleven en danken we God daarvoor, maar heilig? Luther heeft gezegd dat elk gedoopt mens een heilige is. Ik vind dat mooi en uitdagend gezegd. Heilig is dus niet een kwaliteit van ons, heiligheid is iets wat we krijgen. Want dat is waar het in de doop om gaat, om wat wij van God ontvangen. Je krijgt heiligheid, dat wil zeggen: je wordt apart gezet, je krijgt een bijzondere plek. Je wordt apart gezet, maar niet in je eentje. Je wordt apart gezet in een lange rij. We worden, met wat lukt en met wat niet lukt, door God in het gelid gezet. Zo zijn wij heiligen.
En zo treuren wij dus om onze doden als degenen die ons zijn voorgegaan. Zij volgden anderen, wij volgen hen en weer anderen zullen ons volgen. Een lange stoet trekt door de tijden en zo zijn wij nooit alleen, ook niet in de dood. Dat is de brede bedding die ons draagt. Vandaag en morgen, en al onze dagen, tot in eeuwigheid.
Geef een reactie