Een preek over het Bijbelboek Hooglied dus. Ik begin maar eens met vertellen van het verhaal van Hooglied. Want waar gaat het eigenlijk over in dat boek? We weten wel dat er een paar spannende passages in het boek voorkomen, maar verder weten we meestal niet zoveel over dit ‘lied der liederen’ zoals het boek in het Hebreeuws heet.
Geleerden zijn het er wel over eens dat je het boek Hooglied kunt zien als het script voor een theatervoorstelling, een toneelstuk. In het boek vinden we de tekst die de verschillende spelers uitspreken. In de Bijbel staat niet welke tekst van welke speler is, maar je kunt daar wel achter komen als je de tekst goed leest.
Het toneelstuk gaat over een jonge vrouw. Zij is verliefd. De eerste woorden die we van haar horen zijn: ‘Laat hij mij kussen, laat zijn mond mij kussen! Jouw liefde is zoeter dan wijn, zoet is de geur van je huid, je naam is een kostbaar parfum.’(1:4) Ze is ‘ziek van liefde’. (2:5) Deze vrouw spreekt haar verlangen openlijk uit. Zonder schaamte en gêne heeft ze het over haar lief en over wat ze met hem wil.
En dan komen we er achter waar deze vrouw is. Ze is op een plek waar meer meisjes zijn. En we horen deze meisjes een loflied zingen op koning Salomo. De hoofdrolspeelster blijkt te zijn opgenomen in de harem van koning Salomo. In zo’n harem leven vrouwen samen, ze delen hun leven en helpen elkaar bij hun taken. Zo is er in die harem ook een verzorgster die deze vrouw helpt zich voor te bereiden op haar ontmoeting met de koning. Want zo ging dat, op enig moment werd je als vrouw uit de harem bij de koning geroepen en dan was de vraag of je hem beviel en als dat zo was dan sliep je met hem en als je hem dan een kind baarde, dan werd je een koningin. Een hele eer. Het waren andere tijden.
Ook deze verzorgster prijst koning Salomo aan bij de vrouw. Was het nu koning Salomo waar het meisje het over had? Bedoelde ze hem toen ze het had over zoenen en over de geur van zijn huid? Nee! Het meisje is verliefd op iemand anders! Een jonge herder is haar lief. Hij woont niet in het paleis, maar in het dorp waar het meisje geboren is.
Hij komt wel langs. In de nacht. Door het venster zien die twee elkaar. Het meisje ziet hem en roept uit: ‘Hoor! Mijn lief! Kijk! Hij komt, springend over de bergen, dansend over de heuvels. Als een gazelle is mijn lief, als het jong van een hert. Kijk! Hij staat al bij de muur. Hij blikt door het venster, tuurt door de spijlen.’ En zo zijn die twee, al leven ze in verschillende werelden, toch met elkaar verbonden. Bij het eerste daglicht stuurt ze hem weg: ‘Mijn lief is van mij, en ik ben van hem. Hij weidt tussen de lelies. Nu de dag weer ademt en het duister vlucht – ga nu weg, mijn lief. Spring als een gazelle, als het jong van een hert over de geurige bergen.’ En daar gaat onze spring in het veld.
Zo vol is de vrouw van haar herder dat ze van hem droomt. Maar de droom wordt ruw onderbroken door de verschijning van koning Salomo. Hij arriveert per luxe draagkoets. Het is alsof hij in een peperdure patserbak aan komt rijden. De meisjes in de harem vallen in katzwijm voor deze koning-lover, deze macho. Ze zingen opnieuw een loflied op deze koninklijke vrouwenverslinder.
De verzorgster van de vrouw begint haar ook weer te prijzen. Ze benoemt haar schoonheid. En ook benoemt ze weer hoe begeerlijk Salomo als minnaar is. De vrouw wordt aan Salomo voorgesteld, maar ze zegt dat ze niet voor de koning is maar voor haar lief. ‘Ontwaak, noordenwind! Kom, zuidenwind! Waai door mijn hof, laat zijn balsems geuren. Mijn lief moet in zijn hof komen, laat hij daar zijn zoete vruchten proeven.’
En dan krijgt het toneelstuk ook een beetje het karakter van een komedie. Salomo denkt dat ze hem bedoeld als ze het heeft over haar lief. Hij reageert enthousiast op de woorden van de vrouw en hij bezingt haar schoonheid.
Het is een nachtmerrie voor de vrouw. Figuurlijk en letterlijk. Ze droomt van haar herder, maar ze droomt ook dat ze in handen valt van de bewakers van de harem die haar sluier afrukken en haar verwonden. Het kan ook vreselijk mis gaan in de liefde. Je kunt beschadigd raken. Hooglied zwijgt daar niet over.
De volgende dag wordt de druk op de jonge vrouw nog verder opgevoerd. De meisjes bezingen de schoonheid van Salomo. De verzorgster prijst de schoonheid van de hoofdpersoon en benadrukt nogmaals dat Salomo zo’n goede partij is. En ook de koning zelf doet nog een duit in het zakje. Hij zegt nog eens hoezeer hij onder de indruk is van die jonge vrouw uit zijn harem.
Maar zij houdt voet bij stuk. In een lang en ontroerend gedicht maakt zij nog eens duidelijk wie zij toebehoren wil: haar herder en niemand anders. ‘Ik ben van mijn lief, en hij verlangt naar mij. Kom, mijn lief, laten we het veld in gaan, en tussen de hennabloemen slapen. Laten we de wijngaard in gaan, morgenvroeg, en kijken of de wijnstok al is uitgebot, zijn bloesems al ontloken zijn, de granaatappel al bloeit. Daar zal ik jou beminnen. De liefdesappels geuren al. Boven onze poorten hangt een keur van vruchten, vers geplukte, goed gedroogde. Mijn lief, ik heb ze bewaard voor jou.’ (7:11-14)
Ik heb ze bewaard voor jou. Het meisje geeft zich aan wie zij wil. En aan het slot van het boek Hooglied zegt ze nog eens: ‘Mijn eigen wijngaard blijft van mij.’ Een wijngaard is een metafoor voor seksualiteit in het oude nabije Oosten. Zij geeft zichzelf niet zomaar weg. Het is haar beslissing, ze zal die nemen zonder druk of manipulatie.
Op het eind komen ook de broers van de vrouw nog even op het toneel. Zij balen ervan dat hun zusje zich niet geeft aan Salomo, want zij lopen nu de bruidsschat van ruim tien kilo zilver mis. De vrouw geeft ten slotte haar herder de opdracht te vluchten. ‘Ga nu vlug, mijn lief! Spring als een gazelle, als het jong van een hert over de bergen vol balsemkruid. ‘(8:14) En zo eindigt het boek. Zal de vrouw zich bij haar herder voegen? Zal haar herder vol vertrouwen op haar wachten?
Zo eindigen we als lezers bij onszelf. Wat zouden wij doen? Wat doen wij? Zijn wij trouw, en hoe zit het met ons vertrouwen in de ander? Durven wij net als deze twee te geloven dat die ander er voor ons wil zijn? Of zijn wij al te vaak teleurgesteld? Of hebben we zulke hoge eisen dat die ander altijd tegenvalt? Beschermen wij onszelf tegen teleurstelling door maar niets te verwachten?
Dit is in het kort het boek Hooglied. Dat is dus het verhaal wat Hooglied in geuren en kleuren vertelt. Poëtisch, erotisch, schalks, plastisch, verhuld. Het gaat over lust en over lichamen, het gaat ook over de pijn die liefde kan doen, over het gemis en onbegrip die er tussen mensen kunnen zijn.
En die gevoelens zijn universeel. In de geschiedenis van de liefde van dat meisje, wordt de geschiedenis van elke liefde getekend. Liefde is kiezen voor iemand, wat anderen daar ook van vinden. Liefde is maximaal jezelf zijn en maximaal één zijn, maximaal jezelf worden door maximaal voor die ander te gaan. Liefde is lust, kan niet zonder dat brandende verlangen, maar liefde vraagt ook om kunnen wachten, je tempo afstemmen op de ander, beheersing, geduld tonen, veiligheid bieden.
Ik zou zeggen: ga het lezen. Lees Hooglied. Voor jezelf. Of samen met je lief, als je een lief hebt en als je dat samen durft. Maar het boek is echt niet alleen interessant voor verliefde stelletjes. Juist ook de pijn van de liefde, juist ook als onvervuld verlangen, als hunkering en gemis komt de liefde ter sprake. En dat in de liefde dingen ook geweldig mis kunnen gaan, verzwijgt Hooglied niet.
Hooglied is een goed verhaal over liefde en seks. En zoveel echt goede verhalen zijn daarover niet. De meeste verhalen zijn of te grof, of te romantisch. Hooglied is beter dan de meeste films, beter dan Netflix. Dus lees dat boek en praat erover met elkaar. Lees het met je pubers, lees het met je dochters, lees het met je zonen. Of laat ze deze preek terugkijken en vertel wat jou aansprak. Dit is nu eens gewoon een goed verhaal over liefde en seks.
Want in Hooglied ontmoeten we iemand die durft te praten over haar verlangen en haar opwinding, over haar lichaam en dat van haar geliefde. We ontmoeten iemand die tegelijkertijd niet door haar driften wordt beheerst en gestuurd, maar iemand die zelf het stuur in handen houdt. Zij bepaalt aan wie zij zich geeft. En die herder verheugt zich daarover. Hij is blij dat ze zelf het tempo aangeeft en hij respecteert dat met blijdschap. Die twee zijn open en eerlijk tegen elkaar en trekken samen op.
God wordt in het hele boek niet één keer genoemd. Alleen op het eind klinkt Gods naam half.
Het zijn bekende woorden: ‘Sterk als de dood is de liefde, beklemmend als het dodenrijk de hartstocht. De liefde is een vlammend vuur, een vuurgloed van de HEER. Zeeën kunnen haar niet doven, rivieren spoelen haar niet weg.’
Een vuurgloed van de HEER, zo horen we in onze vertaling. Er staat letterlijk zoiets als een heerlijk vuur. Wordt daar de HEER bedoeld, of toch niet? Hooglied houdt zich op de vlakte als het over de Here God gaat.
Hooglied heeft een hoge dunk van liefde en seks, maar het is ook weer niet zo dat die twee worden vergoddelijkt. Liefde en seks zijn niet goddelijk. Het is niet de plek waar je God vindt. Hooglied zegt dus zowel dat je liefde en seks niet naar beneden moet halen, als dat je er geen afgod van moet maken. Beide boodschappen lijken me in onze tijd onverminderd actueel.
Liefde is een vuurgloed van de HEER. Vuur verwarmt. Maar je kunt je er ook aan branden. Ja, vuur verteert. Liefde is al net zo gevaarlijk. Je kunt je aan liefde lelijk branden. Als je relatie niet lukt. Als je geliefde onbereikbaar is. Als je liefde niet beantwoord wordt. Als anderen je voor gek verklaren. O, wat kan liefde pijn doen. Als je jong bent en alles nog moet ontdekken. Als je dacht dat je verliefdheid het een en al was, maar op een dag is het gevoel verdwenen. Als je dacht die ander te kennen, maar op een dag moet je opnieuw vechten voor zijn of haar hart. O, wat kan de liefde pijn doen. Een vuur is het.
Ja, maar een heerlijke vuurgloed. Zonder die liefde is het niks. Zo vat ik Paulus’ woorden uit 1 Korintiërs 13 maar samen. Ook dat hoofdstuk is een goed verhaal over de liefde. ‘Geduld, goedheid, geen jaloezie, geen ijdelheid, geen arrogantie, niet grof, niet egoïstisch, geen ergernis, geen rancune, geen leedvermaak, eerlijk. ‘Alles verdraagt ze, alles gelooft ze, alles hoopt ze, in alles volhardt ze.’ Leg jezelf daar eens naast of praat daar maar over.
Ook in 1 Korintiërs 13 valt de naam van God niet. Toch hebben God en liefde alles met elkaar te maken. Dat voelen we allemaal aan. ‘God is liefde’, die tekst van de apostel Johannes kennen we allemaal wel. En we zongen zo aardig in beurtzang, als een duet, Psalm 136. ‘Zijn liefde duurt in eeuwigheid.’
Daarom tenslotte nog kort iets over hoe Gods liefde onze liefdes samenhangen. Tim Keller zei altijd: vroeger ging je een relatie aan omdat die ander een goede partij was, omdat zo iemand jouw sociale positie veilig stelde of zelfs verbeterde. Tegenwoordig ga je een relatie aan op basis van een romantisch gevoel en de verwachting dat iemand jou zal geven wat je mentaal en lichamelijk nodig hebt.
Een christelijke relatie kan je beide geven, maar draait uiteindelijk om iets anders. Want beide vormen van liefde zijn uiteindelijk gericht op jezelf. Op wat het jou oplevert. Maar het gaat in de liefde – de liefde van Hooglied en de liefde van 1 Korintiërs 13 – juist om een gerichtheid op de ander. Jij bent die ander geschonken om haar of hem te helpen meer mens te zijn. Ja, jij bent die ander geschonken om meer mens van God te zijn. Hoe kan ik jou, hoe kunnen wij elkaar helpen om eens voor God te verschijnen?
Zo gaan wij met elkaar om. In al onze relaties trouwens. Ook als ouders met onze kinderen. De doop zegt ook precies dat. Als doopouder zeg je eigenlijk: je bent misschien mijn kind, maar je bent vooral ook Gods kind en zo gaan we samen op weg door het leven.
De liefde dus, niet om daar zelf beter van te worden, niet om die ander te veranderen in jouw droompartner, maar als plek om samen te veranderen naar God toe. Om met alles wat je bent gekend te worden door elkaar, omdat Hij ons kent, beter dan wij onszelf kennen.
Geef een reactie